ⓘ Wolnej encyklopedii. Czy wiesz? strona 224



                                               

Kompatybilizm

Kompatybilizm – stanowisko filozoficzne, zgodnie z którym wolna wola i determinizm są ideami zgodnymi, tak iż da się wierzyć i w jedno, i w drugie bez popadania w logiczną niespójność. Kompatybiliści wierzą, że wolność może być obecna lub nieobec ...

                                               

Konceptualizm

Konceptualizm – w średniowieczu stanowisko w sporze o uniwersalia, przeciwstawne realizmowi pojęciowemu, jedna z umiarkowanych postaci nominalizmu. Konceptualiści utrzymywali, iż powszechniki nie posiadają realnego bytu, lecz są jedynie tworami l ...

                                               

Konstruktywizm (filozofia)

Konstruktywizm – metastanowisko – nazywane inaczej przez Nicolai Hartmanna "metafizyką od góry” lub "transcendentalnymi domkami z kart” – traktujące filozofię jako swobodny twór, który w oparciu o pewne, a priori lub intuicyjnie przyjęte tezy, de ...

                                               

Kulturalizm (socjologia)

Kulturalizm – pogląd na świat; twórcą nurtu jest Florian Znaniecki, polski filozof i socjolog. Pogląd zbudowany na podstawie założeń związanych z refleksją nad zjawiskami kultury, jak również przy okazji "konfliktu” dwóch światopoglądów realistyc ...

                                               

Legizm

Legizm – chińska szkoła filozoficzna, wywodząca się z konfucjanizmu, ale przyjmująca odmienne spojrzenie na naturę ludzką. Celem legistów było umocnienie państwa, panującej dynastii oraz armii. Legiści głosili pragmatyczną zasadę przestrzegania w ...

                                               

Logistyczny antyirracjonalizm

Logistyczny antyirracjonalizm – termin użyty na określenie sedna filozoficznej działalności szkoły lwowsko-warszawskiej przez Kazimierza Ajdukiewicza podczas kongresu filozoficznego w Pradze w 1934, gdzie wygłosił referat Logistyczny antyirracjon ...

                                               

Materializm wulgarny

Materializm wulgarny – ogólna nazwa redukcjonistycznych poglądów XIX-wiecznych przyrodników, którzy w sposób prymitywny sprowadzali zjawiska psychiczne do chemicznych i biologicznych. Twierdzili oni, że mózg wydziela myśl na tej samej zasadzie, j ...

                                               

Mortalizm

Mortalizm – w filozofii jest to pogląd, według którego kresem ludzkiego życia jest śmierć biologiczna. W teologii niektórych wyznań chrześcijańskich mortalizm jest mniejszościowym poglądem, według którego śmierć biologiczna człowieka oznacza równ ...

                                               

Mutazylizm

Mutazylizm – racjonalistyczny kierunek w arabskiej filozofii średniowiecznej postulujący alegoryczne rozumienie Koranu w przypadku kolizji jego treści z rozumem. Na filozofię mutazylitów wpłynęła myśl hellenistyczna. Szczyt rozwoju tej szkoły teo ...

                                               

Naturalizm (filozofia)

Naturalizm – pogląd ontologiczny w filozofii, według którego istnieje wyłącznie rzeczywistość materialna, czasoprzestrzenna, bez zewnętrznej racji istnienia. Rzeczywistość duchowa albo nie istnieje albo jest sprowadzalna do natury. Naturalizm tłu ...

                                               

Neoheglizm

Neoheglizm – różne nurty recepcji filozofii G.W.F. Hegla od połowy wieku XIX do początków wieku XX. O ile w przypadku filozofii niemieckiej, neoheglizm był drugą falą zainteresowań Heglem, co uprawniało używanie przedrostka "neo", o tyle w innych ...

                                               

Neoscholastyka

Neoscholastyka - nurt filozoficzny, zapoczątkowany encykliką Leona XIII - Aeterni Patris. Leon XIII wezwał do zaangażowania się katolików w pracę filozoficzną i przyjęcie w niej jednego wzorca - scholastyki, w szczególności w formie nadanej przez ...

                                               

Neostoicyzm

Neostoicyzm – powstały w renesansie nurt filozoficzny będący połączeniem stoicyzmu i chrześcijaństwa. Niekiedy jako neostoicyzm określa się także późny stoicyzm, czyli stoicyzm epoki cesarstwa rzymskiego, reprezentowany przez Senekę, Marka Aureli ...

                                               

Obiektywizm

Obiektywizm – stanowisko filozoficzne głoszące, że przedmiot poznania istnieje poza podmiotem poznającym i niezależnie od niego. Bezstronność, postawa badawcza wolna od przesądów i uprzedzeń.

                                               

Ockhamiści

Ockhamiści – ruch w ramach filozofii średniowiecznej, obejmujący zwolenników i kontynuatorów myśli Williama Ockhama. Ruch rozpoczął Ockham i Uniwersytet Oksfordzki w XIV wieku. Ockhamiści zostali potępieni przez Kościół katolicki jako głoszący ni ...

                                               

Ontologizm

1) termin utworzony przez V. Giobertiego na określenie nauki, według której normą ludzkiego sądzenia o bycie i niebycie jest Bóg osiągalny dla myśli ludzkiej bezpośrednio w nim samym; 2) wszelka nauka filozoficzna uznająca możliwość intuicyjnego ...

                                               

Operacjonizm

Operacjonizm – ruch w filozofii nauki, którego tezy zostały sformułowane i były bronione przez Bridgmana. Definicje operacyjne były używane już przez Newtona w jego Principiach i zalecane przez Lorda Kelvina. Mimo to właściwy operacjonizm wyrósł ...

                                               

Panlogizm

Panlogizm – filozoficzna nazwa doktryny Hegla, głosząca tożsamość bytu i myślenia. "Panlogizm” jest idealistyczną teorią rozwoju przyrody i społeczeństwa. Stanowi etap logicznego rozwoju myśli, a poszczególne zjawiska i zdarzenia są koniecznymi m ...

                                               

Panpsychizm

Panpsychizm – doktryna czasoprzestrzennej rzeczywistości, która głosi, że każda rzecz ma swój umysłowy czy wewnętrzno-psychiczny aspekt. Niewielu z panpsychistów podpisałoby się pod tezą, iż wszystko obdarzone jest umysłem, łącznie z kijami i kam ...

                                               

Pansofia

Pansofia – ruch filozoficzno-religijny odnoszący się do osiągnięcia wiedzy uniwersalnej. W kontekście pedagogicznym powiązany z Janem Amosem Komeńskim.

                                               

Partykularyzm

Partykularyzm – stanowisko, zgodnie z którym ośrodki władzy i administracji nie uwzględniają całokształtu interesów określonego społeczeństwa czy państwa, ignorując potrzebę jego harmonijnego rozwoju gospodarczego lub kulturalnego, dbając jedynie ...

                                               

Personalizm

Personalizm – nazwa kilku współczesnych kierunków filozoficznych o nastawieniu na autonomiczną wartość osobowości, przykładających szczególną wagę do pojęcia osoby. Termin ten po raz pierwszy użyty został przez Friedricha Schleiermachera na okreś ...

                                               

Platonizm renesansowy

Pod koniec średniowiecza filozofia była w dużej mierze oparta na arystotelizmie. Pozostał on podstawą filozofii również w renesansie, choć pojawiły się wtedy również inne, konkurencyjne nurty. Wśród nich najbardziej znaczący był odrodzony platoni ...

                                               

Poczwiennictwo

Poczwiennictwo – kierunek w rosyjskiej myśli społecznej lat 60. XIX wieku. Poczwiennicy utrzymywali, że udało im się stworzyć światopogląd "organiczny”, zwracali uwagę na pierwszoplanową rolę sztuki w poznawaniu życiowych fenomenów, zarazem minim ...

                                               

Pozytywizm

Pozytywizm – kierunek w filozofii i literaturze zainicjowany przez Augustea Comtea w drugiej połowie XIX wieku. Został rozwinięty przez J.S. Milla oraz H. Spencera. Był kontynuowany w XIX w. jako empiriokrytycyzm i w XX w. jako pozytywizm logiczn ...

                                               

Pragmatyzm

Pragmatyzm – nurt filozoficzny ukształtowany na przełomie XIX i XX w. w Stanach Zjednoczonych. Jego zasadniczymi elementami są: antyrealizm i antyfundacjonalizm, pragmatyczna teoria prawdy, podkreślanie roli praktyki i doświadczenia. Pragmatyzm k ...

                                               

Racjonalizm światopoglądowy

Racjonalizm światopoglądowy ratio – rozum; rationalis – rozumny, rozsądny – światopogląd i postawa, zakładające: Optymistyczną wiarę w postęp społeczny, dobrą naturę ludzką i pozytywną rolę nauki. Przeciwstawianie rozumowi jako sile pozytywnej, n ...

                                               

Relatyzm

Relatyzm jest to jedna z odmian umiarkowanego relatywizmu teoriopoznawczego, zaproponowana przez Andrzeja L. Zachariasza w książce Poznanie teoretyczne. Jego konstytucja i status. Ponieważ umiarkowany relatywizm nie jest stanowiskiem jednoznaczny ...

                                               

Scjentyzm

Scjentyzm – zespół poglądów filozoficznych głoszących, że prawdziwą i w pełni uzasadnioną wiedzę o rzeczywistości dostarczają jedynie nauki przyrodnicze. Rozwinął się w drugiej połowie XIX wieku z empiryzmu i pozytywizmu. Za jego twórcę uważa się ...

                                               

Semiologia (tradycja intelektualna)

Semiologia – tradycja intelektualno-badawcza na pograniczu filozofii, językoznawstwa, logiki, teorii informacji i humanistyki, w której głównym przedmiotem zainteresowań jest znak, jego własności i funkcje. W odróżnieniu od semiotyki logicznej, w ...

                                               

Solipsyzm

Solipsyzm – pogląd filozoficzny głoszący, że istnieje tylko jednostkowy podmiot poznający, cała zaś rzeczywistość jest jedynie zbiorem jego subiektywnych wrażeń – wszystkie obiekty, ludzie, etc., których doświadcza jednostka, są tylko częściami j ...

                                               

Strukturalizm (filozofia)

Strukturalizm – stanowisko metodologiczne w najogólniejszym sensie głoszące, że do zrozumienia pewnych zjawisk potrzebne jest uchwycenie struktury, w której one występują, lub budowa takiego modelu, który wyjaśnia ich rolę w ich środowisku. Struk ...

                                               

Subiektywizm

Subiektywizm – stanowisko filozoficzne głoszące, że wszelkie poznanie zależy od właściwości umysłu ludzkiego i jego sposobu odczuwania. Założenie przyjmujące doznanie podmiotowe, a nie obiektywną rzeczywistość. Stronniczość, kierowanie się osobis ...

                                               

Szkoła frankfurcka

Szkoła frankfurcka – potoczna nazwa w literaturze przedmiotu filozofii i socjologii grupy pracowników Instytutu Badań Społecznych, istniejącego w latach 1923–1933 na Uniwersytecie we Frankfurcie, a od 1933 roku kolejno: przy paryskiej École norma ...

                                               

Szkoła yinyang

Szkoła yinyang, naturaliści – starożytna chińska szkoła filozoficzna, istniejąca w Okresie Walczących Królestw. Jej założycielem był Zou Yan. Przedstawiciele szkoły yinyang łączyli kosmogoniczne koncepcje yin i yang oraz pięciu elementów z filozo ...

                                               

Teoria krytyczna

Teoria krytyczna – w naukach społecznych i humanistycznych: termin-parasol, określający teorie analizujące i krytykujące kulturę oraz społeczeństwo.

                                               

Teoria racjonalnego wyboru

Teoria racjonalnego wyboru – teoria badająca i modelująca zachowania społeczne i ekonomiczne. Jest ona dominującym paradygmatem w mikroekonomii. TRW wywodzi się z psychologii społecznej, politologii i ekonomii, jest więc interdyscyplinarna.

                                               

Uniwersalizm

Uniwersalizm – dążenie do ogarnięcia pewnej całości, objęcia wszystkiego, całokształt postaw i uznanie zasady dominacji całości nad częściami; powszechność. W zależności od kontekstu koncepcja uniwersalizmu przyjmuje różne znaczenie: uniwersalizm ...

                                               

Wolterianizm

Wolterianizm − koncepcje światopoglądowo-polityczne Voltaire`a reprezentujące filozoficzny sceptycyzm połączony z afirmacją rozumu, postulujące walkę z obskurantyzmem, krytykę światopoglądu religijnego z pozycji deistycznych i idee tolerancji rel ...

                                               

Analogia

Analogia – oznacza orzekanie o pewnych cechach jednego przedmiotu na zasadzie jego podobieństwa do innego przedmiotu lub równoległości występujących pomiędzy nimi innych cech. Do analogii zwykło się sięgać w filozofii, prawie, teologii, polityce, ...

                                               

Dialektyka

Dialektyka – nauka zajmująca się poprawnością argumentacji i refutacji podczas wypowiedzi. Kodyfikuje ona zasady poprawnego rozumowania służące do analizy argumentów potwierdzających lub kwestionujących udowadnianą w czasie dyskursu tezę, a także ...

                                               

Dowód nie wprost

Dowód nie wprost – forma dowodu logicznego, w którym z założenia o nieprawdziwości tezy wyprowadza się sprzeczność ze zdaniem prawdziwym, co pozwala przyjąć, że zaprzeczenie tezy jest fałszywe, a sama teza prawdziwa. Inaczej sposób dowodzenia twi ...

                                               

Eksperyment myślowy

Eksperyment myślowy w najszerszym znaczeniu jest użyciem hipotetycznego scenariusza w celu ułatwienia zrozumienia pewnych rzeczy, zjawisk. Eksperymenty takie przeprowadza się w różnych dziedzinach, od filozofii po fizykę, najczęściej w przypadku ...

                                               

Heureza

Heureza – sposób nauczania polegający na naprowadzaniu uczniów na właściwy tok rozumowania i doprowadzeniu do samodzielnego rozwiązania przez nich problemów. Jedną z pierwszych osób używających heurezy był Sokrates. Metoda ta jest też często używ ...

                                               

Majeutyka

Metoda majeutyczna – stworzona przez Sokratesa dialogiczna metoda filozoficzna, której celem jest wspólne dotarcie do prawdy. Polega ona na wydobywaniu z dyskutanta nieuświadomionej przez niego wiedzy prawdziwej. Sokrates uważał, że sam nie posia ...

                                               

Metoda sokratyczna

Metoda sokratyczna – przypisywany Sokratesowi sposób prowadzenia dialogu, a zarazem docierania do prawdy. Metoda sokratyczna została utrwalona we wczesnych dialogach Platona, między innymi Lachesie, Charmidesie, Gorgiaszu. Sokrates wcielał się w ...

                                               

More geometrico

More geometrico – ideał uprawiania filozofii i postulat metodologiczny obecny w racjonalizmie nowożytnym; ukształtowany przez Kartezjusza, który jest także autorem samego terminu, przyjęty został przez innych kartezjanistów i racjonalistów, przed ...

                                               

Sceptycyzm metodologiczny

Sceptycyzm metodyczny – odmiana sceptycyzmu polegająca na kwestionowaniu i wątpieniu w poszczególne twierdzenia w celu dotarcia do twierdzeń bardziej pewnych lub takich, w które wątpić się już nie da ; sceptycyzm metodyczny jest więc nie tyle sta ...

                                               

Scholastyka (filozofia)

Scholastyka – termin wieloznaczny, oznaczający początkowo naukę uprawianą na średniowiecznych uniwersytetach. Następnie zaczął oznaczać nurty teologiczne i filozoficzne tam uprawiane, a także specyficzną metodę filozofowania. Od XIII wieku większ ...

                                               

Archeozofia

Archeozofia – ezoteryczna szkoła mistyczna i ascetyczna, czerpiąca z tradycji teozofii i różokrzyża. Twórcą archeozofii był Włoch Tommaso Palamidessi 1915-1983, zajmujący się studiami nad parapsychologią, alchemią oraz tradycjami religijnymi Wsch ...

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →