Poprzednia

ⓘ Religia



                                               

Szamanizm

Szamanizm – zespół praktyk i wierzeń opierających swe pojmowanie stosunku świata namacalnego do świata duchowego na fundamentalnej roli szamana jako osoby zdolnej do podróży ekstatycznych w zaświaty dla dobra swojej wspólnoty bądź jej poszczególnych członków. Szamanizmem właściwym nazywamy szamanizm występujący w społecznościach plemiennych Syberii i środkowej Azji, w których szamanizm stanowi fundamentalny czynnik życia religijnego. Ślady szamanizmu obecne są bardziej lub mniej w religiach tradycyjnych na wszystkich kontynentach świata. Skłania to badaczy do przyjęcia tezy o archaicznym p ...

                                               

Religia państwowa

Religia państwowa – religia wspierana ideowo lub w systemie prawnym, jako jedyna, przez państwo. Jej struktury wyznaniowe są najczęściej bądź bezpośrednio finansowane przez państwo bądź posiadają przywileje względem innych wyznań. W systemach monarchicznych jest to z reguły religia wyznawana przez panującego władcę. Nierzadko obowiązują regulacje zakazujące osobom innych wyznań zajmowania określonych stanowisk, sprawowania przez duchownych pewnych funkcji administracyjnych, uprzywilejowania nauki religii państwowej w szkołach. W Unii Europejskiej religiami państwowymi są np. prawosławie w ...

                                               

Religia naturalna

Religia naturalna – religia, która uznawana jest przez jej wyznawców za istniejącą od zawsze, a dokładniej: od początku historii danej grupy etnicznej czy narodu. W religiach naturalnych zazwyczaj nie występuje uniwersalizm mogący przyczynić się do powstania w nich jakiejś szczególnej tendencji do nawracania osób spoza danej grupy. Religie naturalne oparte są na tradycji, przekazywanej w ciągu pokoleń. Święte księgi nawet jeśli istnieją, są jedynie zapisem owej tradycji – nie uważa się ich za objawione czy też podyktowane przez Boga, jak to ma miejsce w przypadku monoteizmów pochodzenia se ...

                                               

Bön

Bön, właściwa nazwa w języku szangszung to gyer wymowa: dzier; właściwie pełna poprawna nazwa brzmi: Jungdrung Bön) – starożytna tybetańska tradycja religijna, istniejąca przed buddyzmem tybetańskim, po prześladowaniach ze strony buddystów trwających wiele wieków, współcześnie z nim koegzystująca.

                                               

Denominacja (religia)

Denominacja – występujące w religioznawstwie, naukach politycznych i prawie anglosaskim określenie wspólnoty religijnej, posiadającej odrębną podmiotowość określoną przez własną nazwę, naukę i strukturę. Pojęcie to należy odróżniać od określenia wyznanie, gdyż jedno wyznanie może być w jednym kraju reprezentowane przez kilka denominacji.

                                               

Hellenizm (religia)

Hellenizm – współczesna religia politeistyczna, której wyznawcy czczą bogów starożytnych Greków. Termin hellenizm został po raz pierwszy użyty przez cesarza Juliana Apostatę na określenie odnawianej przez siebie religii pogańskiej. Z braku bezpośredniej ciągłości ze starożytnymi wyznawcami, hellenizm przyjmuje metodologię rekonstrukcjonistyczną.

                                               

Religie a homoseksualizm

Religie a homoseksualizm – religie odnoszą się w różny sposób do kwestii homoseksualności u ludzi. To odniesienie się poszczególnych wyznań do tej orientacji seksualnej ma wpływ na sytuację osób homoseksualnych w społeczeństwach wyznających poszczególne religie.

                                               

Religia starożytnego Rzymu

Religia starożytnego Rzymu – zbiór wierzeń i rytuałów praktykowanych w starożytnym Rzymie w formie kultu. Z powodu dużego zróżnicowania obrzędów, niektórzy mogą mówić o religiach starożytnego Rzymu. W wyniku podbojów prowadzonych przez Imperium rzymskie, religia ta rozprzestrzeniła się na cały jego obszar.

                                               

Religie etniczne

Religia etniczna – system wierzeń wyznawanych przez konkretną grupę etniczną, wykształcony w jej obrębie i ściśle związany z jej tradycją, kulturą i specyfiką zamieszkiwanego terenu. Większość religii etnicznych jest politeistyczna lub animistyczna.

                                               

Ateizm

Ateizm – brak wiary w istnienie jednego bądź wielu bogów; ewentualnie odrzucenie teizmu, pogląd przeczący istnieniu sił nadprzyrodzonych i odrzucający wiarę w stwórcę. Może także uznawać religię za nienaukową i sprzeczną z nauką, sprzeczną z rozumem lub niepotrzebną. Kwestionowanie wiary w bogów-stwórców można odnaleźć już w hymnach Rygwedy oraz w poglądach myślicieli antycznych takich jak Diagoras z Melos. Ateistami na przestrzeni dziejów były określane osoby, które uznano za wierzące w fałszywych bogów, niewierzące w bogów lub wyznające doktryny wchodzące w konflikt z lokalnie dominujący ...

Religia
                                     

ⓘ Religia

Religia – system wierzeń i praktyk określający relację między różnie pojmowaną sferą sacrum i sferą boską a społeczeństwem, grupą lub jednostką. Manifestuje się ona w wymiarze doktrynalnym, w czynnościach religijnych, w sferze społeczno-organizacyjnej i w sferze duchowości indywidualnej.

Relacja jednostki do rzeczywistości transcendentnej koncentruje się wokół poczucia świętości, chęci zbliżenia się do sacrum i uczuć z tym związanych np. poczucia lęku, czci, dystansu por. misterium tremendum Rudolfa Otto.

W 2012 roku 59% ludzi uważało się za osoby religijne, 23% nie, a 13% deklarowało ateizm.

Według różnych szacunków istnieje od 4200 do 10 000 religii. Samych wyznań chrześcijańskich jest ok. 41.

                                     

1. Etymologia

Według Cycerona nazwa religia pochodzi od łacińskiego słowa relegere lub religere ponownie odczytywać, gruntownie rozważać. Laktancjusz wyprowadza ją od słowa religare wiązać. Tę ostatnią etymologię uznaje Święty Augustyn, a Święty Tomasz z Akwinu dopuszcza je wszystkie.

                                     

2. Definicje religii

Zgodnie z najbardziej podstawowym, powszechnym i ogólnym rozumieniem, religia jest zbiorem osobistych lub zinstytucjonalizowanych postaw, obrzędów i wierzeń wobec niematerialnej transcendentnej rzeczywistości najczęściej określanej mianem Boga religie monoteistyczne lub bogów religie politeistyczne oraz związanych z nimi przekonań o pochodzeniu i celu życia człowieka, a także zasad obyczajowych i norm moralnych. Wśród uczonych panuje wielka różnorodność wniosków i tez co do tego, co dokładnie stanowi religię. Na przykład, według Thomasa Hobbesa religia naturalna ma "dwa elementy składowe: jednym jest wiara, to znaczy wierzenie, że istnieje Bóg i że wszystkim rządzi, drugim zaś jest kult”. Według Bohdana Chwedeńczuka jest to określenie zbyt wąskie z trzech powodów. Zakłada monoteizm trudno odmawiać religijności grupom politeistycznym. Zakłada teizm, zaś religią niewątpliwie jest buddyzm, który teizmu w sobie nie zawiera. Wreszcie jest zbyt wąskie, bo zakłada, że religią naturalną jest religia monoteistyczna.

                                     

2.1. Definicje religii Opisy uczonych uznających pozanaturalne pochodzenie religii

Uczeni uznający pozanaturalne pochodzenie religii wysuwają argumenty przemawiające przeciwko zbyt szybkiemu tworzeniu jednej definicji religii, która obejmowałaby cechy wspólne dla wszystkich religii. Na przykład kard. Franciszek König bronił wyjątkowości chrześcijaństwa, które "swoje powstanie zawdzięcza bezpośredniej ingerencji Boga w historię ludzką i przez to jest z niczym nieporównywalne”.

                                     

2.2. Definicje religii Opisy naturalistyczno-psychologiczne

Religia jest w tym ujęciu subiektywną, psychiczną reakcją człowieka na obiektywną rzeczywistość materialną.

Obiektywnym aspektem religii jest w tym ujęciu rzeczywistość, która wywiera wpływ na człowieka, zmuszając go do trudu jej zrozumienia. Subiektywny aspekt religii stanowią: jej treść doktrynalna, warstwa przeżyciowa oraz rytualna. W XIX w. od strony społecznej religią zgodnie z tym podejście zajmował się Karol Marks, od strony ewolucyjnej Thomas Henry Huxley, zaś od strony filozoficznej Ludwik Feuerbach. Później ich koncepcje rozwinął austriacki psychiatra Zygmunt Freud. Odwołując się do intuicji Freuda na temat instynktu miłości życia i instynktu śmierci jako podłoża przeżycia religijnego, Louis Bouyer zauważył, że religia nie jest współcześnie uważana za jakiś osobny dział ludzkiej rzeczywistości. Jest to bowiem całościowa reakcja budzącej się do życia ludzkiej natury na wszechświat, w którym się znajduje. Formy, ryty religijne są najgłębszym wyrazem instynktu miłości i instynktu śmierci, w ich radykalnym i tajemniczym połączeniu. Według tego uczonego, jest to doskonale widoczne w religiach misteryjnych świata grecko-rzymskiego np. Religia mitry. Religie te były religiami ludzkiej natury, wyrażały się w śmiałej symbolice seksualnej oraz rytuałach-mordach. Były pełnym wyrazem intuicji, że w religii ludzie odnajdą absolutne spełnienie pragnienia pełni życia, pełni komunii. A także poszukiwania tej pełni życia drogą śmierci. Wszystkie te ludzkie intuicje zostały w sposób bardzo szczególny podjęte w chrześcijaństwie, zwłaszcza w nauczaniu Pawła Apostoła o tajemnicy Chrystusa ukrzyżowanego i zmartwychwstałego.



                                     

2.3. Definicje religii Opisy antropologiczno-funkcjonalistyczne

Podejście antropologiczno – funkcjonalistyczne akcentuje rolę zjawisk religijnych w danej kulturze i społeczeństwie. Religia jest tu przedstawiana jako forma świadomości oraz zbiór praktyk organizujących życie społeczeństwa. Przedstawiciele: Claude Levi-Strauss, Bronisław Malinowski, Emile Durkheim.

                                     

2.4. Definicje religii Opisy fenomenologiczne

Ujęcie fenomenologiczne stara się ukazać istotę zjawiska religijnego, czyli wspólny fundament wszystkich religii. Akcentuje przeżyciową, emocjonalną stronę religii. Religia jest tu ujmowana jako zjawisko autonomiczne względem innych sfer kultury, a zatem zjawisko będące celem same dla siebie. Przedstawiciele: Rudolf Otto, Gerardus van der Leeuw, Gustav Mensching, Friedrich Heiler, Udo Tworuschka, Mircea Eliade

                                     

2.5. Definicje religii Opisy interdyscyplinarne

W ostatnich latach pojawia się coraz więcej badań, w których próbuje się zsyntetyzować rozmaite cząstkowe opisy/wyjaśnienia religii, religijności, duchowości i zjawisk podobnych, czy powiązanych. Przykładowo, w psychologii religii wielu autorów dołącza do interdyscyplinarnego ujęcia religii jako "meaning system” "system sensu” – wysoko-poziomowe struktury poznawcze nadające "sens”, "znaczenie” otaczającej rzeczywistości. Szeroko znane stały się też dokonania "cognitive science of religion”. Pełne interdyscyplinarne badanie religii obejmuje tak zróżnicowane dziedziny jak: antropologia religii, socjologia r., psychologia r., filozofia r., historia r., fenomenologia r., kognitywistyka r., semiotyka języka religijnego, etyczne i estetyczne aspekty religii, i wiele innych.

                                     

2.6. Definicje religii Poglądy indywidualnych uczonych

Émile Durkheim argumentował, że "Religia jest systemem powiązanych ze sobą wierzeń i praktyk odnoszących się do rzeczy świętych, to znaczy rzeczy wyodrębnionych i zakazanych, wierzeń i praktyk łączących wszystkich wyznawców w jedną wspólnotę moralną zwaną kościołem”. Dla Durkheima inaczej niż dla Hobbesa religia nie może być luźnym nagromadzeniem wierzeń, ale ich systemem. Każdy składnik jest powiązany z innym, a wyjęcie jednego nie może odbyć się bez naruszenia całości. Zwraca też uwagę fakt, że system religijny generuje społeczność. Nie ma więc religii prywatnej – jest tylko zbiorowa. Według Marcina Lutra "Bóg i kult tworzą wzajemny związek, jedno nie może żyć bez drugiego, gdyż Bóg musi być zawsze Bogiem jakiegoś człowieka lub ludu”. O ile u Hobbesa kult i wiara jest współwystępująca, u Durkheima powiązana systemowo, u Lutra już konieczna.

Henri Bergson podkreślał, że ".nie ma religii bez rytów i ceremonii. Tym aktom religijnym przedstawienia służą przede wszystkim jako okazja. akty te wypływają z wiary, lecz jednocześnie same na nią oddziałują i umacniają ją; jeżeli bogowie istnieją, to należy oddawać im cześć; lecz bogowie zaczynają istnieć właśnie dopiero wtedy, gdy pojawia się kult”. Pozorna sprzeczność tej wypowiedzi tłumaczona jest najczęściej w następujący sposób. Kult wypływa zatem tutaj z pewnego rodzaju "paleowiary”, która przekształcając się w wiarę bogatszą, sprawia "że bogowie zaczynają istnieć”.

Max Scheler: "Religia jest religijnym poznaniem i myśleniem, jak też szczególnym rodzajem czucia wartości, wyrazu oraz religijnego chcenia i działania w służbie Bogu i religijnej moralności”. Scheler jako przedstawiciel nurtu fenomenologii uważał, że z istnienia aktu religijnego można wnioskować o istnieniu Boga. Akt jest zawsze czynem indywidualnym i społecznym, manifestuje bowiem na zewnątrz wewnętrzne uczucie.

Edgar Brightman: "Religia to zainteresowanie doświadczeniami uznawanymi za doświadczenie najwyższych wartości; oddanie mocy czy mocom, o których sądzi się, że tworzą, wzmagają i zachowują te wartości; oraz wyrażanie tego zainteresowania i oddania czy to w obrzędach symbolicznych, czy w innych zachowaniach jednostkowych i zbiorowych”. Definicja Brightmana nie przywiązuje wagi do socjalnej, społecznej roli religii.

Cyceron: wywodził ten termin od łacińskiego relegere Odczytać na nowo, co u niego oznacza "drobiazgowe oddawanie czci bogom”. Laktacjusz zaś od religare wiązać, spajać, wyjaśniając jego sens jako "odnowienie więzi między człowiekiem i Bogiem”, a św. Augustyn wywodzi go od reeligare wybierać ponownie.

Definicja Tielego-Söderbloma: Religią nazywamy w sensie ogólnym stosunek pomiędzy człowiekiem i potęgą nadludzką, w którą on wierzy i od której czuje się zależny. Stosunek ten znajduje swój wyraz w specjalnych uczuciach zaufanie i lęk, wyobrażeniach wiara i czynnościach, a także w wypełnianiu moralnych przykazań. Wspólna definicja Tielego-Söderbloma to przykład klasycznej definicji relacyjnej – zob. C. P. Tiele, N. Söderblom, Kompendium der Religionsgeschichte, Berlin 1931 6, s. 3. Por. C. P. Tiele, Elements of the Science of Religion, t. II, Edinburgh-London 1899, s. 15; N. Söderblom, Einführung in die Religionsgeschichte, Uppsala 1921.

Gustav Mensching: Religia to przeżyciowe spotkanie człowieka z tym, co święte oraz wyrażona w działaniu odpowiedź człowieka uwarunkowana i określona przez świętość.

Rudolf Otto: Religia jest doświadczeniem misterium, które realizuje się, gdy człowiek otwiera się dla wrażeń rzeczywistości wiecznych, które objawiają się na drodze doczesności. To sfera, w której człowiek spotyka się z tajemniczą rzeczywistością misterium tremendum poznawaną w przeżyciu emocjonalnym sensus numinosum.

Helmuth von Glasenapp: Religia jest wiarą w istnienie nadnaturalnych, osobowych lub nieosobowych mocy, wyrażającą się w myśleniu, chceniu i postępowaniu; od mocy tych człowiek czuje się zależny, stara się je dla siebie pozyskać lub też usiłuje się do nich wznieść.

Clifford Geertz: Religia to system symboli, kształtujących mocne, wszechobejmujące, trwałe nastroje i motywacje, za pośrednictwem najogólniejszego ładu istnienia, którym nadano status takiej faktyczności, że nastroje te i motywacje wydają się osobliwie rzeczywiste.

Zygmunt Freud: Hipotezy filozoficzne Feuerbacha i społeczne Marksa Freud uzupełnił argumentami psychologicznymi, uznając, iż religia to nerwica natręctw. Freud powołał się tu na perspektywę antropologiczną, ontogenetyczną i etnologiczną. Bóg według Freuda jest: wywyższonym ojcem exalted father, przemienieniem ojca transfiguration of father, podobizną/postacią ojca likeness of father, sublimacją ojca sublimation of father, surogatem obiektem zastępczym ojca surrogate of father, substytutem ojca substitute of father, kopią/imitacją ojca copy of father. Bóg tak naprawdę jest ojcem Bóg jest to nikt inny jak własny ojciec – God really is the father.

Carl Gustav Jung: Religia jest koniecznym elementem życia psychicznego człowieka. Według niego dusza ludzka ze swej natury posiada funkcję religijną. Religia jest szczytowym efektem rozwoju kultury, integruje życie psychiczne i dostarcza człowiekowi siły wzmacniającej "ego”. Daje pomoc w przygotowaniu się do śmierci i w jej przeżywaniu. Podkreśla, że jej terapeutyczna rola polega nie tylko na pomocy w procesie przystosowania do warunków życia, lecz także, że nadaje sens ludzkiemu życiu. Jego podejście do religii charakteryzuje się jednak niemal wyłącznie jej funkcjonalnym i pragmatycznym traktowaniem. Wprowadza pojęcie jaźni – archetypu całości, jedności psychicznej, nazywając go obrazem Boga. Uważa, że powtarzający się w mitach i religiach motyw Bogini Matki związany jest z archetypem matki – strukturą ukształtowaną w ludzkiej psychice ze względu na szczególne cechy matki.

Erich Fromm: Religią jest każdy system myśli i działań, podzielany przez pewną grupę, który dostarcza jednostce układu odniesienia i przedmiotu czci, których potrzeba stanowi pierwotne wyposażenie psychiki ludzkiej.

Fryderyk Engels: Religia jest fantastycznym odzwierciedleniem w ludzkich głowach tych sił zewnętrznych, które rządzą codziennym bytem ludzi; odzwierciedleniem, w którym siły ziemskie przybierają postać sił nadziemskich.

Melford Elliot Spiro: Religia jest to instytucja złożona z kulturowo ustalonych interakcji z kulturowo zakładanymi nadludzkimi istotami.

Jaap van Oosten: W każdej kulturze znajdziemy zespół wierzeń, praktyk i instytucji, który wyjaśnia pochodzenie i naturę porządku kulturowego i podtrzymuje jego istnienie. Ten zespół wierzeń, praktyk i instytucji zwykle jest uznawany przez antropologów za religię. Religie zwykle zakładają wiarę w osobowe postacie, ale nie stanowi to konieczności jak wskazuje przykład klasycznego buddyzmu. Stanowi ją natomiast domena kultury, uważana za najbardziej podstawową przez samych uczestników. Religia nadaje znaczenie ich egzystencji i ich światu i nie może być zredukowana do żadnego innego porządku kulturowego.

Władysław Witwicki: Poczucie religijne jest zjawiskiem złożonym, lecz nie występuje powszechnie. Obejmuje ono poczucie świętości, antropocentryczne i antropomorficzne odczucie świata związane z potrzebą wiary w nieśmiertelność osobistą oraz magiczne pojmowanie zjawisk i związków między nimi. Według Witwickiego świętością tchnie dla człowieka obdarzonego poczuciem religijnym to, co się wydaje nadludzko potężne a niezrozumiałe, dobre a straszne, pociągające i jednocześnie przerażające.

Feliks Koneczny: przez religię rozumiem system ujmujący stosunek świata przyrodzonego do nadprzyrodzonego.



                                     

3. Wpływ religii

Badacze z dziedziny nauk społecznych zgromadzili mnóstwo dowodów na dobroczynny wpływ religii. Stwierdzili, że powoduje ona dobre samopoczucie i pomaga uporać się ze społeczną dewiacją. Daniel Hall, lekarz z Centrum Medycznego Uniwersytetu w Pittsburghu, odkrył, że cotygodniowe uczestnictwo w nabożeństwie może dodać dwa albo trzy lata życia. Badanie przeprowadzone na 7 tysiącach osób w starszym wieku w Centrum Medycznym na Uniwersytecie Duke’a w 1997 roku wykazało, że religijne praktyki mogą wzmacniać system immunologiczny i obniżać ciśnienie krwi. Badanie opinii publicznej przez Instytut Pew wykazało, że Amerykanie, którzy uczestniczą w religijnych nabożeństwach raz w tygodniu albo częściej, są szczęśliwsi 43% od tych, którzy chodzą do kościoła raz na miesiąc albo rzadziej 31% bądź rzadko lub nigdy 26%. Biali protestanci ewangelikalni częściej donoszą, że są szczęśliwi, niż biali protestanci ewangeliccy: 43% w porównaniu z 33%. Związek między szczęściem a chodzeniem do kościoła utrzymuje się na dość wyrównanym poziomie od lat siedemdziesiątych, kiedy to Pew rozpoczął badania.

Religia może zwalczyć złe zachowanie i promować dobre samopoczucie. Dwadzieścia lat temu Richard Freeman, ekonomista z Uniwersytetu Harvarda, odkrył, że czarnoskóra młodzież, która chodziła do kościoła, chętniej uczęszczała do szkoły i rzadziej popełniała przestępstwa albo brała narkotyki. Od tamtej pory wiele kolejnych badań, w tym ponadpartyjnej Krajowej Komisji ds. Dzieci z 1991 roku, wykazało, że przynależność do wspólnoty religijnej wiąże się z niższym wskaźnikiem przestępczości i uzależnienia od narkotyków.

                                     

4. Geneza religii

Najstarsze ślady religii występują już w czasach prehistorycznych w postaci rysunków naskalnych i pochówków wiara w życie pośmiertne. Pierwotną religią był prawdopodobnie animizm, a według nauki chrześcijańskiej pramonoteizm. Religia była sposobem, w jaki człowiek próbował pojąć świat i otaczające go zjawiska.

                                     

5. Podział religii

Typologie religii:

  • religie Wschodu kosmocentryczne
  • religie Zachodu teocentryczne

Religie dzieli się:

  • ze względu na punkt wyjścia: religie teocentryczne, religie kosmocentryczne.
  • ze względu na pochodzenie: naturalne, objawione i dharmiczne.
  • ze względu na wyznawanie: religie żywe i religie martwe.
  • ze względu na zasięg oddziaływania religii: religie uniwersalistyczne, narodowe, plemienne.
  • ze względu na to, jak pojmują istotę boską: monoteizm, politeizm, henoteizm, deizm, panteizm, panenteizm, nonteizm.
                                     

6. Największe religie świata

Na podstawie danych z 2010 r. procentowy udział kształtuje się następująco

  • Chrześcijaństwo 33.43%
  • Bahaizm 0.11%
  • Hinduizm 13.78%
  • Judaizm 0.21%
  • Buddyzm 7.13%
  • bezwyznaniowi 9.42%
  • Islam 24.35%
  • Sikhizm 0.36%
                                     

7. Religie świata

hinduizm

  • wisznuizm
  • krysznaizm
  • lingajaci wiraśiwaici
  • śiwaizm
  • śaktyzm
  • balinezyjski hinduizm

judaizm

  • chasydyzm
  • felaszowie
  • judaizm konserwatywny
  • judaizm mesjanistyczny
  • judaizm postępowy
  • mozaizm
  • judaizm rekonstrukcjonistyczny
  • samarytanizm
  • judaizm ortodoksyjny
  • karaimizm

religie pierwotne

  • religie rodzime Afryki
  • religie prehistoryczne
  • religie rodzime Australii

shintō

  • shintō domu cesarskiego
  • shintō świątynne
  • shintō ludowe
  • nowe religie japońskie
  • zenrinkyō
  • shintō sekciarskie
                                     

7.1. Religie świata buddyzm

  • theravada "Droga Starszych” – nieprawidłowo nazywana hinajaną – jedyna szkoła jaka przetrwała spośród szkół wywodzących się z tradycji sthaviravada,
  • Szkoła Czystej Krainy
  • sŏn tradycja koreańska
  • zen tradycja japońska
  • mahajana zawierająca również niektóre podstawowe nauki hinajany
  • amidyzm
  • chan jap. zen
  • buddyzm tybetański zawierający unikalne metody tantr jogi najwyższej
  • kagju
  • sakja
  • ningma
  • shingon
  • gelug
  • dzionang
  • tendai
  • mahajana zawierająca również niektóre podstawowe nauki hinajany oraz szczególne metody wadżrajany
                                     

7.2. Religie świata chrześcijaństwo

  • starokatolicyzm
  • mariawityzm
  • Kościoły narodowe polskokatolicyzm, aglapianizm i inne
  • katolicyzm
  • Kościoły utrechckie
  • Kościół katolicki
  • grekokatolicyzm
  • wschodni katolicyzm
  • Kościół rzymskokatolicki
  • palmarianizm
  • tradycjonalizm katolicki
  • konklawizm
  • sedewakantyzm
  • lefebryści
  • anglikanizm
  • liberalny katolicyzm
  • prawosławie
  • skopcy
  • Cerkiew prawosławna
  • bezpopowcy
  • staroobrzędowcy
  • popowcy
  • Kościoły bizantyjskie
  • starokalendarzowcy
  • koptowie
  • ormianie
  • syryjczycy
  • kościoły orientalne
  • Kościoły asyryjskie
  • protestantyzm
  • adwentyzm
  • milleryzm
  • kalwinizm
  • husytyzm
  • kongregacjonalizm
  • arianizm
  • prezbiterianizm
  • anabaptyzm
  • bracia plymuccy
  • bracia morawscy
  • baptyzm
  • luteranizm
  • mennonityzm
  • unitarianizm
  • metodyzm
  • waldensi
  • salwacjonizm
  • kwakrzy
  • pentekostalizm
  • Świadkowie Jehowy
  • Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego
  • Świecki Ruch Misyjny "Epifania”
  • ruch badacki
  • Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego
  • restoracjonizm
  • Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich
  • Chrystadelfianie
  • Społeczność Chrystusa
  • mormoni
  • aladura
  • harrizm
  • kimbangizm
  • lumba
  • afrochrześcijaństwo


                                     

7.3. Religie świata hinduizm

  • wisznuizm
  • krysznaizm
  • lingajaci wiraśiwaici
  • śiwaizm
  • śaktyzm
  • balinezyjski hinduizm
                                     

7.4. Religie świata islam

  • alawici
  • charydżyci
  • alewici
  • ibadyci
  • deobandyzm
  • szkoła hanaficka
  • sunnizm
  • szkoła hanbalicka
  • wahhabizm
  • szkoła malikicka
  • szkoła szaficka
  • szajchizm
  • usulityzm
  • szyizm
  • imamici
  • achbaryzm
  • chodżowie
  • aga khanowie
  • ismailici
  • bohrowie
  • zajdyci
  • bractwa sufickie
  • bektaszyzm
  • sufizm
  • Nauka Maurów
  • 5 Percent Nation
  • farrakhanizm
  • Czarny Islam w USA
  • Ahmadiyya
  • Naród Islamu
  • czarny islam
  • ahl-e hakk
  • zikryci
  • skrypturalizm koranizm
  • druzyzm
                                     

7.5. Religie świata judaizm

  • chasydyzm
  • felaszowie
  • judaizm konserwatywny
  • judaizm mesjanistyczny
  • judaizm postępowy
  • mozaizm
  • judaizm rekonstrukcjonistyczny
  • samarytanizm
  • judaizm ortodoksyjny
  • karaimizm
                                     

7.6. Religie świata nowe ruchy religijne

  • azalityzm
  • babizm
  • bahaizm
  • Free Bahai Faith
  • Reform Bahai Faith
  • ortodoksyjny bahaizm
  • Hellenizm
  • Modekngei
  • New Age
  • Kulty cargo
  • Słowianowierstwo
  • chondogyo czeondoizm
  • Współczesne systemy wyznaniowe nawiązujące do etnicznych wierzeń danego regionu
  • Raelianizm
  • Scjentologia
  • kaodaizm
  • Falun Gong
  • Wicca
  • Ásatrú
  • Rastafari
  • Suma Czing Hai Metoda Quan Yin
  • Medytacja Transcendentalna TM
  • Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny – ISKCON
  • Integralna Joga Międzynarodowa swami Satchidananda – Integral Yoga International
  • Neo-Sannyas Osho
  • Misja Boskiego Światła – Divine Light Mission
  • Radha Soami
  • Sathya Sai Baba
  • Swaminaryan Faith
  • Związane z hinduizmem
  • Związane z chrześcijaństwem
  • Harrizm
                                     

7.7. Religie świata shintō

  • shintō domu cesarskiego
  • shintō świątynne
  • shintō ludowe
  • nowe religie japońskie
  • zenrinkyō
  • shintō sekciarskie
                                     

8. Problemy klasyfikacji

Problematyczne jest zakwalifikowanie do religii postawy określanej jako satanizm.

Trudno zarówno zupełnie pominąć, jak i zaliczyć do religii, istniejące pseudo-religie, będące z założenia parodiami tradycyjnych religii oraz ich dogmatów, jak np. pastafarianizm czy wiara w Niewidzialnego Różowego Jednorożca.

                                     

9. Krytyka religii

Krytyka religii obejmuje zarówno krytykę samego pojęcia religii, jak i krytykę kultu religijnego, idei propagowanych przez wszystkie bądź poszczególne religie oraz konsekwencji tychże idei. Zaprzeczeniem idei istnienia bogów i bóstw jest ateizm. Inną formą przeciwstawną do poglądów religijnych jest agnostycyzm, według którego obecnie niemożliwe jest całkowite poznanie rzeczywistości, w tym także niemożność dowiedzenia się, czy bogowie istnieją, czy też nie. Odrębną postawą jest niereligijność, która nie zaprzecza istnieniu bóstw, bogów czy sił nadprzyrodzonych, a jedynie odrzuca wyznawanie bądź praktykowanie religii. Sam brak afirmacji boga nie wiąże się z ateizmem bądź agnostycyzmem, istnieje bowiem grupa religii nonteistycznych, które same w sobie nie zaprzeczają, ale też nie potwierdzają istnienia bogów.

Krytycznie o religii od starożytności do współczesności pisali i wypowiadali się następujący filozofowie, naukowcy i artyści: Heraklit z Efezu, Demokryt z Abdery, Epikur, Giovanni Boccaccio, Niccolo Machiavelli, Erazm z Roterdamu, Michel de Montaigne, Tommaso Campanella, Francis Bacon, Benedykt Spinoza, John Locke, Fryderyk Engels, Jean Meslier, Julien Offray de La Mettrie, Morelly, Immanuel Kant, Johann Wolfgang Goethe, Richard Wagner, Karol Marks, Friedrich Nietzsche, Bertrand Russell, Artur Schopenhauer, Anatole France, Jean Paul Sartre. Wśród Polaków krytycznie o religii wypowiadali się między innymi: Grzegorz z Sanoka, Andrzej Frycz Modrzewski, Hugo Kołłątaj, Stanisław Staszic, Seweryn Goszczyński, Adam Mickiewicz, Aleksander Świętochowski, Stanisław Witkiewicz, Tadeusz Kotarbiński i Tadeusz Boy-Żeleński. Za krytykę religii największą cenę śmierć przez spalenie na stosie zapłacili, między innymi: Giordano Bruno i Giulio Cezare Vanini, przez ścięcie – polski ateista Kazimierz Łyszczyński. Obecnie głównymi krytykami religii są: Richard Dawkins, Christopher Hitchens i Hubertus Mynarek.

Tomasz Campanella – Każda religia uważa tylko siebie za prawdziwą. Religie niechrześcijańskie mają również swoje cuda, swoich męczenników i dłuższą tradycję. Chrześcijanie sądzą, że inne religie są oszustwem, lecz Żydzi, Turcy i poganie to samo utrzymują o chrześcijaństwie.

Denis Diderot – Jeśli rozum jest darem Niebios, i jeśli to samo można powiedzieć o wierze, Niebiosa dały nam dwa prezenty nie dające się ze sobą pogodzić i sprzeczne.

Heinrich Heine – W epoce mroku i ciemnoty religia jest najlepszym przewodnikiem ludzi, tak jak w noc ciemną choć oko wykol najlepszym przewodnikiem będzie ślepiec. On zna wszystkie drogi i ścieżki lepiej aniżeli człek, który widzi. Kiedy jednak nastaje dzień, głupotą jest posługiwać się starymi ślepcami w roli tego, który idzie na przedzie.

Paul Henry Holbach – Religia to sztuka odurzania ludzi w celu odwrócenia ich myśli od tego zła, które im sprawiają na tym świecie ludzie posiadający władzę.

John Toland – Ci, którzy dzierżą władzę powołują się na prawa boskie. Jest to najlepszy środek zachowania tyranii.

Jan Jakub Pillot – Religia przesłania rzeczywistość społeczną, jest to "opium dla ludu”. Chcę powiedzieć głośno i będę to podtrzymywał wobec wszystkich i na przekór wszystkim, że człowiek opanowany zabobonem jest niezdolny do zachowania swej wolności, jeśli ją jeszcze posiada, niezdolny do odzyskania jej, jeśli ją już utracił. Zabobon polega na przypisywaniu tajemniczej przyczynie zwanej losem, Bogiem, lub jakakolwiek inna nazwą, naszych powodzeń i nieszczęść.

Giulio Cezare Vanini – Wszystko co rodzi się biegnie ku śmierci, wszystko co rośnie starzeje się, także z codziennego doświadczenia każdy, przeglądając historię może zobaczyć, że każde panowanie i każda religia ma swój początek i swój koniec

Franciszek Maria Arouet Wolter – Musieli być kowale, cieśle, murarze, rolnicy zanim znalazł się człowiek, mający dosyć czasu by rozmyślać. Wszystkie sztuki ręczne poprzedziły religię, a zatem naprzód początki cywilizacji materialnej, religia przyszła dopiero później.

Według naukowców zajmujących się memetyką przykładami "wirusów umysłu” są przede wszystkim religie, z których niemal każda zawiera nakaz głoszenia danej wiary wśród niewierzących i innowierców. Te religie, które nie posiadają takiego nakazu, mają mniejsze szanse na przetrwanie.

Richard Dawkins – krytykuje religię jako "niebezpieczny nonsens, który uczy wrogości wobec innych ludzi”. Po zamachu na World Trade Center i Pentagon wezwał do ostrzejszej krytyki światopoglądów religijnych.

Sam Harris – porównuje religię do zaburzenia umysłowego, które, jak pisze, "pozwala skądinąd normalnym ludzkim istotom korzystać z owoców szaleństwa i uważać je za święte”.

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →